Opvoeden van katten, hoe doe je dat?

kat opvoeden

Kittens leren in de eerste weken veel bij hun moeder en in het nest. Het scheelt veel werk als dit in een fijne, sociale en huiselijke omgeving gebeurd. Fokkers helpen een stukje mee in de opvoeding, je kunt hier naar vragen als je op zoek gaat naar een nieuwe huisgenoot. Het is aan de nieuwe eigenaren de taak om de opvoeding goed door te zetten. Wanneer je een volwassen kat wilt opvoeden vraagt dat iets meer geduld. Die heeft al veel geleerd. Toch kunnen echt alle dieren leren! Daarom in deze blog, alles over opvoeden.

Belonen van goed gedrag!

Een kat leert van associaties. Gedrag wat succes geeft of faalt bepaald of hij het vaker zal herhalen. Bij het opvoeden kunnen we hier gebruik van maken. Het succes noem ik belonen. Belonen kan op allerlei manieren. Een snoepje, een aai en uiteindelijk ook de woorden: “goed zo”, “braaf”, etc. Wanneer jij de kat iets wilt leren kan je hier gebruik maken. Bijvoorbeeld door de kat een snoepje geven als hij aan de krabpaal krabt.

Consequent

Niet voor niets zegt men: “Katten hebben personeel en honden een baas.” De kat ziet jouw huis als zijn huis. En voor sommige katten (en vooral voor kittens) is het huis één grote speeltuin met allerlei verschillende hoogtes en speeltjes. De kat geeft geen waarde aan jouw strak gelakte piano of jouw leren bank. En ook niet aan de kaarsjes, vaasjes en fotolijsten die op de plankjes staan. Dit is leuk, een handig opstapje of het staat in de weg. 😉 

Katten zijn erg slim en nieuwsgierig. Het is daarom ook belangrijk dat iedereen in een huishouden dezelfde manier van opvoeden gebruikt en elke keer consequent is. Dus als de kat niet op de tafel mag, mag dat ook niet van je gezinsleden. Iedereen zal dus moeten meehelpen bij het opvoeden. De kat moet leren wat hij wel en wat hij niet mag. 

Leren wat wel mag

Eigenaren kiezen er snel voor om af te leren wat niet mag in plaats van wat wel mag. Later in deze blog ga ik in op het afleren van ongewenst gedrag. En ook iets meer over het straffen ervan.

Op de één of andere manier vinden eigenaren dat makkelijker… Alleen hoe leuk zou het zijn als jouw kat een fijne huisgenoot is? Die precies weet wat hij wel en niet mag doen én je met trots kan vertellen dat het echt je maatje is. Dat hij goed luistert zonder dat je je kat daarvoor pijn hebt gedaan of hebt laten schrikken.

Katten zullen namelijk niet begrijpen wat ze wél mogen doen als ze daar niet voor beloond worden. Eigenlijk zijn wij de kat dus aan het trainen. Ik neem als voorbeeld mijn eigen katten. Mijn katten mogen wél op mijn stoelen, op mijn bank en in de vensterbank. Verder hebben zij hun eigen hoge ligplekken en krabpalen om in te klimmen. Ze mogen niet op het aanrecht, niet op de tafels en ook niet op mijn kasten en plankjes. En elke keer als ik een nestje kittens heb leren ze al veel van hun moeder, maar ook ik geef ze een opvoeding mee.

kat slaapt op bank opvoeden

Tips hoe je kunt starten! 

1. Haal de juiste spullen in huis. Het hoeft niet veel geld te kosten om je kat blij te maken. Een aantal spullen zijn wel belangrijk, naast voer en drinkbakken:

2. Het weghalen of beschermen van aantal accessoires en materialen. Klimt de kat in de gordijnen bijvoorbeeld? Het beweegt en wappert zo leuk! En het is lekker hoog! Logisch dat de kat daar gebruik van wil maken. Eigenlijk geeft de kat aan dat hij iets op hoogte nodig heeft. Dus leer de kat de krabpaal te gebruiken door hem omhoog te lokken met een speeltje en snoepjes. Of wat dacht je van een hele kattenmuur?

Hang je gordijnen tijdelijk even hoger of haal ze weg zodat het kitten er niet in kan klimmen. Kittens kunnen nog niet zo goed springen en klimmen dan overal waar het kan omhoog. En oudere katten kunnen misschien niet meer goed springen. Hang bijvoorbeeld een glad zeil of folie over de achterkant van de meubels zodat ze via die kant niet omhoog gaan en zet een opstapje neer aan de goede kant van de bank en laat ze ook hier zien met hulp van een hengeltje of snoepjes dat ze er via die kant op mogen.

3. Wat ook hoort bij opvoeding zijn dingen die met de gezondheid van je kat te maken heeft. Bijvoorbeeld:

  • Vachtverzorging, voor elke kat. Je leert de kat dat overal aanraken niet eng is. Tegelijk doe je een controle. Wennen aan de juiste materialen, voor het geval het nodig is als de kat ouder is. Het af en toe controleren op vlooien, wondjes, etc. 
  • Katten regelmatig oppakken, tanden kijken, dichtbij oren en ogen mogen komen, oefenen met iets uit je handen aannemen. Een bezoekje aan de dierenarts en medicijnen zelf geven wordt hierdoor makkelijker.
  • Wennen aan het reismandje. Het een onderdeel te laten zijn van de slaapplekken van de kat. Er af en toe een snoepje of speeltje in leggen zorgt ervoor dat de reismand veilig aanvoelt én geeft meer rust als je naar de dierenarts moet.

Straffen of belonen? 

Nu vertonen katten ook wel eens gedrag dat wij liever niet willen, maar waarbij het bovenstaande niet helpt. Je kunt ze het op verschillende manieren afleren. Straffen komt in verschillende vormen voor. Iedereen kent bijvoorbeeld de plantenspuit of het pakken in de nekvel. Of een tik verkopen. Dit zijn hele nare manieren van straffen en hebben absoluut niet mijn voorkeur. Er zijn talloze mogelijkheden, maar die moet je maar net weten.

Het is belangrijk dat je stil gaat staan bij het gedrag wat je niet wilt. Onzindelijkheid kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door stress of medische problemen. Hiervoor moet je dus nooit straffen! Maar het kan er ook aan liggen dat jij de kattenbak niet goed schoonmaakt, de bodembedekking niet goed is of de kattenbak op de verkeerde plek staat. Ook moet je niet straffen voor natuurlijk gedrag zoals spelen, klimmen en krabben. Kijk naar wat er gebeurt en wat de aanleiding daarvoor is. Biedt alternatieven!

Plantenspuit, gebruik het niet!

En nu heel even over die plantenspuit waar je her en der over leest. Een plantenspuit is niet nodig als je het gedrag van je kat wilt veranderen. De kat weet niet dat hij iets niet mag, hij reageert alleen op het zien van de plantenspuit. Hij heeft alleen maar geleerd dat er dan iets onaangenaams volgt. 

De plantenspuit kan zorgen voor grote problemen:

  • De kat wordt er bang van. De geluiden van een plantenspuit zijn niet fijn, een fles frisdrank maakt hetzelfde geluid en ook bijvoorbeeld haarspray. Of als de thuiskapper jouw haren natspuit om te knippen of je zelf de plantenspuit gebruikt voor de bladeren van je planten. De kat leert niet. Je jaagt de kat alleen maar weg omdat je de plantenspuit pakt. Het gedrag blijft zodra de plantenspuit niet in beeld is.
  • De kat wordt bang voor water. Heel onhandig als je ooit je kat een keer moet wassen omdat hij erg stinkt of omdat hij ziek is. Maar ook als je je tuin wilt sproeien kan de kat weg schieten.

Straf ook niet door je kat in de nekvel te pakken!

In de nekvel pakken is ook een manier van straffen die veel voorkomt. Dit wordt ingezet om de kat ergens weg te halen, weg te brengen of zelfs met neus in hun urine te drukken omdat die onzindelijk is. Helaas heeft ook dit totaal geen zin. De kat bevriest namelijk van het pakken in de nekvel en dat zorgt voor angst en stress:

  • In nekvel pakken is iets wat moeders bij kittens alleen doen uit onveiligheid. Het zorgt ervoor dat de kittens bevriezen, zodat ze de kittens snel weg kan halen uit de onveilige situatie. Wij mensen doen hier de katten pijn mee. Een kat is te zwaar om te worden vast gehouden aan alleen maar dat velletje.
  • Ook hier wordt de kat bang voor, en dit keer dus voor jou! Ook als je de kat gewoon wilt oppakken of aaien. De kat zou hier zelfs agressie door kunnen vertonen richting mensen. De kat kan het vertrouwen in jou kwijtraken.

Of door het klappen in je handen!

In je handen klappen is een iets minder nare manier van straffen, maar ook deze manier van straffen heeft nare gevolgen:

  • De kat schrikt van harde geluiden en kiest ervoor om te vluchten. Dit heeft dus niets te maken met de situatie waarin de kat zat voordat hij de klap hoorde.
  • De kat kan nu schrikken van andere harde geluiden. Bijvoorbeeld de deurbel, de telefoon, vuurwerk, onweer, dichtklappen van de deur, etc. Kortom, dit heeft dus niets met het ongewenste gedrag te maken!

Opvoeden zonder de kat pijn te doen of te laten schrikken. Het is mogelijk!

Hoe dan wel?

Je wilt je kat een bepaald gedrag aanleren. Het helpt als je een positieve manier van leren gebruikt. Hoe je dat kunt aanpakken hangt af van het gedrag wat je niet wilt. Maar ik kan je de volgende stappen als basis meegeven: 

  • De kat oppakken als hij bijvoorbeeld op de tafel loopt. Zodra de kat op de grond is even belonen.* Je kan voor het oppakken het woordje “Nee” gebruiken, of “Euh!” of “Foei”.
  • Krabt of bijt de kat tijdens het spelen? Niet met handen en voeten spelen is één. Doet de kat dit wel: Stoppen met spelen en weglopen. Negeren van ‘aandacht-vragend-gedrag’ is ook een vorm van ‘straf’. Dit vraagt wel om een juiste en consequente aanpak.

Lukt het je niet om het gedrag van je kat te veranderen?

Harder of vaker straffen is écht geen oplossing. Het inschakelen van een kattengedragstherapeut wel!

*We gaan er even vanuit dat je kat het fijn vindt om opgepakt te worden én om te worden geaaid.

Aranka Duijff-Meester
Nieuwste blogs van Aranka Duijff-Meester (vind alle blogs)