Gebitsopbouw & verzorging van gebit – Bijzondere gebitten #1

Het gebit van dieren zit ingenieus in elkaar! Om deze reden start ik met de serie blogs ‘bijzondere gebitten’. In mijn vorige blog heb ik het kort gehad over de herbivoor, carnivoor en omnivoor, waaraan je het diersoort kunt herkennen. Voor het gemak beginnen we de serie met algemene informatie. Deze blog gaat in op hoe verschillende gebitten zijn opgebouwd en in het kort welke verzorging er nodig is.

We duiken eerst even in de theorie

De theorie gaat over kennis van ‘kiezen’ en de ‘gebitsopbouw’. Speciaal voor jullie ben ik aan het tekenen geslagen! Oké, het zijn schetsen, maar daarmee probeer ik het één en ander duidelijk te maken.

Kiezen

Als je naar de tekening kijkt zie je links een plooikies staan. Herbivoren, oftewel planteneters bezitten dit soort kiezen. Tussen deze kiezen wordt het voedsel gemalen alsof het twee molenstenen zijn die in elkaar draaien. Vandaar dat je bij bijvoorbeeld koeien zo duidelijk de kaken over elkaar heen ziet malen als ze aan het kauwen zijn.

In het midden zie je een knipkies. Vleeseters zoals hond en kat hebben zulke knipkiezen. Het doel van deze kiezen is het vlees in stukjes knippen zodat het doorgeslikt kan worden. Deze kiezen werken als een soort snoeischaar.

Dan de knobbelkies. Deze staat echt tussen de plooi en knipkies in. Niet zulke duidelijke plooien als bij een planteneter en niet zulke scherpe punten als bij een knipkies. Alleseters, oftewel omnivoren zoals mensen hebben deze kiezen. Varkens overigens ook, wist je dat dit ook echte omnivoren zijn? Trouwens, je doet jouw hamster of rat een groot plezier met af een toe een stukje ei, honden/ kattenbrokje of meelwormpje. Dit zijn namelijk ook alleseters.

Gebitsopbouw

De overige tekeningen zijn de schedels van een hond, knaagdier, rund en paard. Hieronder loop ik deze langs met hun kenmerken:

Hond/ kat: De snijtanden voor in de mond zijn klein en worden alleen gebruikt om vlees van botten te schrapen. Dan komen de hoektanden. Deze zijn groot en puntig en dienen ervoor om de prooi te kunnen vastgrijpen en doden. De kiezen knippen het vlees in stukken zodat deze door te slikken zijn. Zeker bij honden kun je zien dat ze bijna niet kauwen en hele stukken zo doorslikken.

Knaagdier: De snijtanden van een knaagdier hebben geen wortels. Deze blijven hun hele leven doorgroeien. Zo blijven de tanden altijd zo scherp als een beitel. Hoektanden hebben knaagdieren niet. Ze hoeven immers geen prooi te kunnen vangen. De kiezen dienen om het plantaardige materiaal dat ze eten te vermalen. Dit alles geldt ook voor konijnen, alleen hebben konijnen achter de bovenste snijtanden nog twee kleine stifttanden zitten. Dit maakt dat konijnen tot de haasachtigen behoren en niet tot de knaagdieren.

Rund en andere herkauwers: Opvallend bij herkauwers is dat deze alleen snijtanden in de onderkaak hebben. Je kunt ook zien dat koeien hun tong om een pol gras heen draaien en het over de onderste snijtanden naar binnen plukken. Herkauwers hebben ook geen hoektanden. De kiezen die volgen zijn de malende plooikiezen.

Paard: Paarden hebben zowel boven als onder snijtanden. Je kunt ook aan een weiland zien dat daar paarden grazen als het gras heel kort is afgegraasd. Tussen de snijtanden en de kiezen van een paard is een stuk niemandsland zonder hoektanden. Laatst kreeg ik de vraag of mensen hier op hebben geselecteerd met de fok, zodat daar het bit kan liggen. Dit is niet zo! Het komt puur door het feit dat een paard een planteneter is die geen hoektanden nodig heeft. Maar op de tekening zie ik toch wel twee kleine hoektanden zitten zal je denken?! Dat klopt! Deze zijn rudimentair. Dat wil zeggen dat ze er nog wel zitten vanuit de evolutie, maar geen functie meer hebben. Dat is vergelijkbaar met ons staartbeen. Oja, leuk om te weten: ze komen alleen bij de mannelijke dieren zoals ruinen en hengsten voor. Een ruin is een gecastreerde hengst. Ze werden als een soort slagtanden gebruikt tijdens de strijd om een merrie en niet om een prooi mee te vangen.

 

Wat je zeker moet weten over de gebitsverzorging

Het gebit in een optimale conditie houden is enorm belangrijk. Daar begint de inname van voeding wat de brandstof is die het dier nodig heeft. Hier volgt per diergroep wat jij daaraan kunt doen:

Hond/ kat:

  • Geef de juiste voeding met zo min mogelijk zetmeel.
  • Bij katten kun je de wangetjes masseren, omdat poetsen bij een kat vaak lastig is.
  • Bij honden kun je prima de tanden poetsen. Let op: wel met een speciale hondentandpasta! Meestal is het alleen nodig om de hoektanden te poetsen. Honden kluiven graag met hun kiezen op een bot, maar de hoektanden gebruiken ze niet echt meer. Ook mondt hier een speekselklier op uit, wat sneller aanslag als tandsteen geeft. Over tanden poetsen lees je in de volgende blog meer 🙂
  • Bij achterstallig onderhoud is een gebitssanering door de dierenarts nodig. Iets om te onthouden: katten en honden hoeven echt niet uit hun bek te stinken. Dat is geen teken van ouder worden, maar heeft altijd een onderliggend probleem.

 

Knaagdieren en konijnen:

  • Let er bij aanschaf op dat de snijtanden goed op elkaar aansluiten (olifantstanden zijn erfelijk)
  • Biedt je knaagdier/ konijn onbeperkt hooi aan en eventueel verse wilgentakken. Dit is het allerbeste om het gebit in topconditie te houden.

 

Paarden:

  • Laat je paard vanaf de grond eten, in ieder geval het ruwvoer/ hooi. Op deze manier valt de onderkaak in de juiste positie met de bovenkaak en krijg je de meest gelijkmatige slijtage wat het ontstaan van haken op de kiezen kan voorkomen.
  • Geef je paard geen suikerhoudende producten zoals suikerklontjes. Ook paarden kunnen namelijk tandsteen krijgen.
  • Laat het gebit van je paard jaarlijks controleren door een goede paardentandarts.

In de volgende blog ga ik verder in op de specifieke gebitsverzorging van honden. Heb jij foto’s van gebitsverzorging bij jouw dier? Post ze gerust, ik ben heel benieuwd!

Volg & like ons op de socials: